Trí tuệ nhân tạo đang xuất hiện ngày càng nhiều trong ngành xây dựng. Từ việc tự động hóa báo cáo, phân tích hợp đồng, lập kế hoạch thi công đến dự đoán rủi ro dự án, AI đang dần trở thành một phần trong chiến lược chuyển đổi số của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia công nghệ và hạ tầng, vấn đề lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc tiếp cận công nghệ, mà là cách các doanh nghiệp đang nhìn nhận và triển khai AI.
Thay vì coi AI là một hạ tầng vận hành cốt lõi, không ít tổ chức vẫn xem nó như một công cụ riêng lẻ để giải quyết từng bài toán nhỏ. Điều này khiến tiềm năng thực sự của AI bị giới hạn và khó tạo ra tác động mang tính chuyển đổi trên quy mô toàn doanh nghiệp.
AI không chỉ là một công cụ
Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp xây dựng thường tiếp cận AI theo hướng thử nghiệm từng trường hợp sử dụng cụ thể. Chẳng hạn như tự động tạo biên bản họp, hỗ trợ quản lý tiến độ, kiểm tra tài liệu kỹ thuật hoặc tối ưu lịch trình dự án.
Những ứng dụng này mang lại lợi ích rõ ràng về thời gian và chi phí, nhưng chúng cũng vô tình tạo ra một góc nhìn hạn hẹp về AI. Theo Dave Stott, Giám đốc Công nghệ của Pagabo Group, sai lầm lớn nhất là xem AI như một công cụ đơn lẻ thay vì một lớp hạ tầng có khả năng nâng cao hiệu quả của toàn bộ hoạt động doanh nghiệp.
Cách nhìn này tương tự như lịch sử phát triển của internet. Ban đầu, internet được xem là một công nghệ mới dành cho một số bộ phận nhất định. Nhưng theo thời gian, nó trở thành nền tảng vận hành của mọi tổ chức. Không ai ngày nay coi internet là một phòng ban riêng biệt hay một dự án thử nghiệm. Nó đơn giản là một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh.
AI đang đi theo con đường tương tự. Khi được tích hợp đúng cách, nó không chỉ hỗ trợ một quy trình cụ thể mà có thể cải thiện toàn bộ chuỗi giá trị, từ thiết kế, lập kế hoạch, quản lý dự án đến vận hành công trình.
Ngành xây dựng đang đối mặt với bài toán năng suất kéo dài
Xây dựng là một trong những lĩnh vực có tốc độ cải thiện năng suất chậm nhất thế giới. Theo dữ liệu được trích dẫn trong một phân tích của Forbes, năng suất ngành xây dựng toàn cầu chỉ tăng trung bình khoảng 0,4% mỗi năm trong giai đoạn 2000–2022. Trong khi đó, chi phí xây dựng liên tục leo thang.
Một trong những nguyên nhân chính là tính phân mảnh của ngành. Các dự án xây dựng thường liên quan đến nhiều bên khác nhau như kiến trúc sư, kỹ sư kết cấu, đơn vị cơ điện, nhà thầu phụ và chủ đầu tư. Mỗi nhóm sử dụng hệ thống dữ liệu, quy trình và phương pháp quản lý riêng.
Khi thông tin bị chia cắt, việc phối hợp trở nên phức tạp hơn, dẫn đến chậm tiến độ, phát sinh chi phí và gia tăng rủi ro. AI được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ giúp kết nối và đồng bộ các luồng dữ liệu này, nhưng điều đó chỉ xảy ra khi nó được tích hợp xuyên suốt hệ thống thay vì hoạt động trong các “ốc đảo công nghệ”.
Từ các dự án thử nghiệm đến năng lực cốt lõi của doanh nghiệp
Một thực tế phổ biến hiện nay là nhiều doanh nghiệp triển khai AI dưới dạng các dự án thử nghiệm ngắn hạn. Họ xây dựng mô hình thử nghiệm, đánh giá kết quả ban đầu rồi chuyển sang dự án khác. Cách làm này có thể tạo ra những thành công nhỏ, nhưng khó mang lại thay đổi mang tính hệ thống.
AI không phải một phần mềm cài đặt một lần rồi kết thúc. Giá trị của nó tăng dần theo thời gian khi dữ liệu được cải thiện, quy trình được chuẩn hóa và các mô hình học hỏi từ thực tế vận hành. Vì vậy, doanh nghiệp cần coi AI là một năng lực phát triển liên tục thay vì một sáng kiến đổi mới tạm thời.
Điều này cũng đòi hỏi sự thay đổi trong cách thiết kế quy trình làm việc. Nhiều quy trình hiện tại được xây dựng hoàn toàn dựa trên khả năng xử lý của con người. Khi AI tham gia vào chuỗi vận hành, doanh nghiệp cần tái cấu trúc quy trình để tận dụng tối đa khả năng phân tích, dự báo và tự động hóa mà công nghệ mang lại.
Dữ liệu mới là nền móng quan trọng nhất
Một trong những rào cản lớn nhất của AI trong ngành xây dựng không phải là công nghệ mà là dữ liệu. Phần lớn doanh nghiệp đang sở hữu lượng dữ liệu khổng lồ từ các dự án trước đây, nhưng dữ liệu thường bị lưu trữ rời rạc, thiếu tiêu chuẩn và khó kết nối. Nhiều thông tin tồn tại dưới dạng bảng tính, tài liệu PDF hoặc email, khiến AI khó khai thác hiệu quả.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ xây dựng, việc chuẩn hóa dữ liệu cần được xem là ưu tiên chiến lược. Khi dữ liệu được tổ chức thống nhất, doanh nghiệp có thể so sánh các dự án, xác định nguyên nhân chậm tiến độ, dự báo chi phí và phát hiện các mô hình rủi ro mà trước đây rất khó nhận ra. Không chỉ vậy, dữ liệu chất lượng cao còn giúp AI đưa ra các đề xuất đáng tin cậy hơn, từ đó tăng mức độ chấp nhận của người dùng trong tổ chức.
AI không thay thế con người mà tái phân bổ giá trị công việc
Một trong những lo ngại phổ biến nhất khi nói về AI là nguy cơ thay thế lao động. Tuy nhiên, trong ngành xây dựng, nơi các mối quan hệ, kinh nghiệm thực địa và khả năng ra quyết định vẫn đóng vai trò quan trọng, AI được xem là công cụ hỗ trợ hơn là thay thế con người.
Các hệ thống AI có thể xử lý khối lượng lớn dữ liệu, thực hiện mô phỏng, phát hiện xung đột trong thiết kế hoặc dự đoán các điểm nghẽn của dự án. Điều này giúp các kỹ sư và nhà quản lý giảm thời gian cho các công việc lặp lại để tập trung vào các nhiệm vụ có giá trị cao hơn như chiến lược, phối hợp dự án và giải quyết các vấn đề phức tạp.
Một số doanh nghiệp ứng dụng AI vào thiết kế và điều phối công trình đã ghi nhận thời gian mô hình hóa và phối hợp kỹ thuật giảm từ 60% đến hơn 70% trong một số dự án cụ thể.
Vai trò quyết định của lãnh đạo doanh nghiệp
Việc đưa AI từ giai đoạn thử nghiệm sang vận hành thực tế không thể chỉ dựa vào đội ngũ công nghệ. Các chuyên gia cho rằng lãnh đạo doanh nghiệp cần đóng vai trò trung tâm trong quá trình này. AI phải được gắn với mục tiêu kinh doanh dài hạn, được tích hợp vào chiến lược vận hành và nhận được cam kết đầu tư bền vững.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu rõ ràng, xác định trách nhiệm sở hữu dữ liệu và tạo môi trường để nhân viên có thể tin tưởng, sử dụng các đề xuất do AI tạo ra trong quá trình ra quyết định.
Nếu thiếu sự dẫn dắt từ cấp lãnh đạo, các dự án AI dễ rơi vào tình trạng phân tán, thiếu tiêu chuẩn chung và khó mở rộng trên toàn tổ chức.
Khi AI trở thành “hạ tầng vô hình”
Nhiều chuyên gia công nghệ hiện cho rằng AI đang bước vào giai đoạn chuyển đổi từ một loại phần mềm sang một dạng hạ tầng doanh nghiệp. Giống như điện, internet hay điện toán đám mây, giá trị lớn nhất của AI sẽ xuất hiện khi người dùng không còn phải chú ý đến sự tồn tại của nó.
Trong tương lai, các doanh nghiệp xây dựng có thể sử dụng AI để hỗ trợ mọi khâu từ đấu thầu, thiết kế, thi công đến quản lý tài sản sau khi công trình hoàn thành. Khi đó, AI không còn là một dự án công nghệ riêng lẻ mà trở thành lớp nền vận hành phía sau toàn bộ hoạt động kinh doanh.
Đối với một ngành đang chịu áp lực từ chi phí tăng cao, thiếu hụt lao động và yêu cầu ngày càng lớn về hiệu quả dự án, đây không chỉ là cơ hội tăng năng suất mà còn là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trong dài hạn.