Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học thuộc Đại học Maryland dẫn đầu đã xác định một cơ chế ít được chú ý nhưng có thể làm gia tăng đáng kể tốc độ tan băng ở Nam Cực. Phát hiện này cho thấy các mô hình dự báo mực nước biển hiện nay có thể đang đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng trong tương lai.
Trong nhiều năm, giới khoa học đã cảnh báo rằng băng tan ở Nam Cực sẽ góp phần làm mực nước biển toàn cầu dâng cao vào cuối thế kỷ. Tuy nhiên, nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Geoscience ngày 15/5/2026 cho rằng các dự báo hiện tại vẫn còn “quá thận trọng” vì chưa tính đến một yếu tố quan trọng: hệ thống tuần hoàn phức tạp của đại dương.
Nước ngọt từ băng tan làm suy yếu “rào chắn nhiệt”
Theo nhóm nghiên cứu của nhà khoa học Madeleine Youngs, khi băng tan chảy vào đại dương, nó không chỉ làm tăng lượng nước mà còn thay đổi cách dòng hải lưu vận hành. Sự thay đổi này lại tiếp tục tác động ngược trở lại quá trình tan băng, tạo ra một vòng phản hồi tự khuếch đại.
Cơ chế này diễn ra như sau: nước lạnh và đậm đặc trong đại dương thường chìm xuống, tạo thành một lớp “rào chắn” ngăn dòng nước ấm từ tầng sâu tiếp cận các thềm băng. Tuy nhiên, khi nước ngọt từ băng tan chảy đổ vào, nó làm loãng lớp nước lạnh này, khiến rào chắn suy yếu. Khi đó, nước ấm từ đại dương sâu có thể tràn lên và làm tan băng nhanh hơn từ bên dưới. Quá trình tan băng tiếp tục tạo thêm nước ngọt, khiến vòng phản hồi ngày càng mạnh.
Mô hình khí hậu hiện tại có thể đang đánh giá thấp rủi ro
Nhà nghiên cứu Madeleine Youngs cho biết phần lớn các mô hình khí hậu hiện nay của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) chưa đưa cơ chế phản hồi này vào tính toán. Điều đó đồng nghĩa với việc các dự báo về mực nước biển có thể chưa phản ánh đầy đủ tốc độ tan băng thực tế.
Tác động không đồng đều giữa các khu vực Nam Cực
Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng tác động của cơ chế này không giống nhau ở mọi khu vực Nam Cực. Ở một số vùng, đặc biệt là các khu vực có dòng nước lạnh ổn định hơn, phản hồi có thể làm chậm quá trình xâm nhập của nước ấm trong ngắn hạn. Tuy nhiên, sự bảo vệ này chỉ mang tính tạm thời và phụ thuộc vào lượng băng tan ở thượng nguồn.
Nguy cơ dài hạn đối với mực nước biển toàn cầu
Các nhà khoa học kết luận rằng việc hiểu rõ những vòng phản hồi giữa băng tan và hệ thống đại dương là yếu tố then chốt để dự báo chính xác tốc độ tan băng và nguy cơ dâng mực nước biển trong tương lai. Họ đang tiếp tục xây dựng các mô phỏng chi tiết hơn để xác định khu vực nào của Nam Cực có thể đạt đến “ngưỡng nguy hiểm” trước tiên.